Kosa y lé la Rényon. In titil ki gainll minm pa romarké si zot y agard inn kart. Pourtan, titil la y mérit in ti pé latansyon. Son longèr y fé 150 km é son larzèr 50 km. El lé sitié dan loséan Indyin a 10 000 km de la Frans. La kapital de la Rényon lé Pari é son sèf-lié Sindéni. El lé kompozé dé trwé sirk, Cilaos, Salazie, Mafate. A lorizin lété la samb magmatik du Piton dé Nèj. Ek lérozion la don' sak y koné aktièlman. Si zot y vyin la Rényon, vyin pa pou son band plaj. Na dé tip dé plaj.
1- Sable blan klé dorijin koralyinn : Boukan Kanot', Ros Nwar a Sin Jil, la Salin', Sinlé, Sinpièr, Granbwa.
2- Sable nwar dorijin volkanik : bé de Sinpol, Létansalé
Zot y trouv aèl solman dan le litoral sou le van (a lwest), koté la Rényon klé mwin sijé o zalizé (A lopozé na la kot o van, a l'est).
Zot y pé vwar osi le Piton de la Fournèz, in dé volkan klé le plis aktif dan l'mond'.
Tout' sa la lé povréman majik. Soley y briy toultan, band popilasyon lé mélanzé, zot y antand azot a mervèy, sak domoun y devré fèr an métropol... la flor é la fon' lé paradiziak.
Enfin, lété.
Solman, kom zot y vwa aktièlman, in ti moustik y fé son manièr. Aedes Albopictus (moustik tigr') y fé kozé de lwi. Akoz ? Akoz band zotorité la pa fé in ka lan dernié kan lu la rivé terla. Astèr domoun y tomb kom band mous' (pou in moustik, lé for oté). Band zotorité la pri sa a la léjèr, solman zordi zot y mord' zot dwa (de min é d'pié tankafèr). Zot y dizé, lé pa grav, maladi la lé bénijn'. Solman domoun k'lété gravman malad avan y pé mourir, é ankor lé minm pa sir. Zordi lé konfirmé. In ti marmay lé mor a dizan, domoun k'lé sin y artrouv' azot ek sékèl andikapan. Bravo léta.
Agard zordi le préfé. Sa in gran bononm sa. Kosa li fé ? Pou tié tout' band moustik li gaz domoun. Mo la lé pa asé for ankor. Li répan d'zinsèktisid la nwi dan jardin, zékol.... y prévyin minm pa band diréktèr (Tampon par ékzamp). Apré, zanfan lé intoksiké : nozé, mo d'vantr', migrinn. Lékol y ferm (Plèn dé Palmist...). Mé lo boug y kontinu dan son zest.
"Y fo k'domoun y abiti azot a antand band véikil de pilvérizasyon noktirn, minm aprè la fin de lépidémi. Na okin' limit' dan la diré, y sra pou toultan." Kosa ou vé dir aprésa. Banna y mèt zinsektisid san savwar kosa y fé pou lanvironman, lé zonm. Astèr ou dékouv k'na domoun lé intoksiké (mi répèt amwin), zandormi y dor définitivman. Di kou, pu d'zandormi = plis de moustik, non ? Band zwazo y manj zinsekt klé touché par zinsektisid y sa mourir osi. Sa minm leksterminasyon (déz)organizé (Y rapèl amwin in boug dan listwar la guèr). Pou tié in zafèr, li ti toulmoun. O mwin lé sir, band moustik y sa krévé. Mé ri pa tro.
Zot y koné k'band zèf moustik y gainll tenir dézan san inn' gout' dolo. Mi di azot, zafèr la la pa fin' fèr kozé dèl.
Sirtou k'na d'zouty ki ekzist pou tié band moustik é inikman moustik. Solman lé tro sèr sa. Bin non. Intoksiké lo moun lé mwin sèr.
Mi arèt la sinon misa fé inn livre.
Ni artrouv' ;-)